ÖDEMELER DENGESİ İŞLEMLERİNİN SINIFLANDIRILMASI

Ödemeler dengesi işlemleri iki temel sınıflamaya tabi tutulmaktadır. Yani takibinde iki ana hesap kullanılmaktadır.

1 - CARİ İŞLEMLER HESABI

Cari işlemler aşağıdaki alt hesaplardan oluşmaktadır.

a. Gelirler ;

Gelirler, doğrudan yatırım gelirleri, portföy yatırım gelirleri, diğer yatırımlardan elde edilen gelirler olarak sınıflandırılabilir. Doğrudan yatırım gelirlerinden kasıt, hisse gelirleri, kar payları ile şirketler arasındaki yatırımlardan kaynaklanan gelir ve giderleri kapsamaktadır.

Portföy yatırım gelirleri ise, hisse senedinden elde edilen gelirler ( alış ve satış ve kar payı gibi ) tahvil ve bono gibi borçlanma veya borç verme araçlarından elde edilen gelirleri, diğer gelirler ise faiz gelir ve giderlerini içermektedir.

b. Cari transferler ;

Ülkelere yapılan mal ve hizmet girişi karşılığında kaynak transfer yapılmıyor ise, bu tür girişler cari transferler kalemi içersinde gösterilir. Bunlar ülkeden ülkeye hibe ve bağışları ve ülke vatandaşlarının yurt dışından gönderdikleri havaleleri ve buna benzer diğer transferleri kapsar.

c. Mal ve Hizmetler ;

aa- Mallar : Genel ticareti, ticari altını, onarım gören malları, taşıtlar için limanlarda sağlanan malları kapsar. Bu kalem ödemeler dengesi hesabının en büyük kesimini teşkil etmektedir.

Dış ticaret akımları, özel ticaret sistemi ya da genel ticaret sistemi çerçevesinde tutulduğundan ülkelere göre farklılık göstermesi doğaldır. Özel ticaret sistemi gümrüklerden giriş ve çıkış yapan malları kapsarken, genel ticaret sistemi, milli sınırlara giren ve çıkan malları kapsamaktadır.

b- Hizmetler : Hizmet ihraç ve ithaline yönelik işlemlerin takip edildiği ana hesaptır. Ulaştırma ( navlun dahil) , haberleşme, İnşaat, bilgisayar ve bilgi satış hizmetleri, patent ve lisans gelir ve giderleri, finansal kiralama bedelleri, turizm gelir ve giderleri, sigorta bedelleri, kişisel, kültürel ve benzer gelir ve giderlerin yer aldığı hesaptır. Bu ödemeler dengesi hesabında görünmeyen kalemler olarak da gösterilmektedir.

2- SERMAYE VE FİNANSMAN HESAPLARI

A- Sermaye Hesabı

a- Sermaye transferlerini ( borcun bağışlanması, göçmen transferleri v.b.)

b- Üretilmeyen finansal varlıklar ( kara parçası gibi üretilmeyen varlıkların alım

veya satımı, patent yayınlama gibi somut varlıklar) olarak sınıflandırılır.

B- Finansman Hesapları

Kamu ve özel kuruluşların yaptıkları kısa ve uzun vadeli sermaye akımları bu hesap grubunda incelenir. Sermaye hareketleri genel olarak ülkenin dış mali varlıkları ile yükümlülüklerindeki değişiklikleri gösteren ve bu değişikliklerin karşılıklı kayıtlarının takip edildiği bir hesaptır.

SERMAYE HAREKETLERİNİN TASNİFİ

1. Fonksiyonlarına göre




aa- Doğrudan yapılan yatırımlar,

bb- Portföy yatırımları,

cc- Diğer Yatırımlar,

dd- Rezerv varlıklar,

2. Sektörlere göre ( Portföy ve diğer yatırım kalemleri dikkate alınarak, borçluya göre)




aa- Parasal Yetkili ( Merkez Bankası)

bb- Merkezi Hükümet ( Hükümet, Bağlı kuruluşlar, mahalli idareler v.d.)

cc- Bankalar ( Kamu ve özel bankalar)

dd- Diğer Sektörler ( Kamu ve Özel kuruluşlar)

3. Vadeleri dikkate alınarak

aa- Kısa vadeli sermaye hareketleri ( 1 yıla kadar vadeli)

bb- Uzun vadeli sermaye hareketleri ( 1 yıldan uzun vadeli )

FONKSİYONLARINA GÖRE SERMAYE HAREKETLERİ

1 - Doğrudan Yatırımlar : Yatırımcının kendi ülkesi dışında, diğer bir ülkede yaptığı yatırımları göstermektedir. Bu yatırımların amacı kuruluşların yönetiminde etkili olabilmektir. Takibinde, yabancı sermayenin yapıldığı ülke ve yabancı sermayenin getirildiği ülke ayrımı yapılmaktadır. Sermaye ise şu şekilde sınıflandırılmalıdır.

Sermaye : Doğrudan yatırımcı kuruluşun ana merkezinin bulunduğu ülke dışındaki ülkelerde yeni bir şirket kurması veya mevcut şirketlere sermaye iştiraki sağlanması için getirdiği para miktarını,

Karın Sermayeye Eklenmesi : Doğrudan yapılan yatırımlar sonucu oluşan karın transfer edilmeyerek sermayeye eklenmesini,

Diğer Yatırımlar : Ana şirket ile yatırım yapan veya ana şirkete bağlı olarak o ülkede faaliyet gösteren şirket arasındaki borçlanmadan doğan yatırımları

Göstermekte ve ifade etmektedir.

2 - Portföy Yatırımları : Bir başka ülkede yapılan devlet tahvili veya özel kuruluşlar tarafından ihraç edilen bono ve tahvillere yapılan yatırımlar ile yatırım amaçlı hisse senedi alınması işlemlerini kapsar.

Portföy yatırımlarının artması veya azalması dış piyasalardaki ve yurt içersindeki faiz oranlarına ve yatırım yapan ülkenin politikalarına bağlı olarak değişmektedir. Portföy yatırımlarında aranılan özellik kendi sermayelerinin güvenliği ve bu sermayenin kendilerine sağlayacağı kazançlardır.

Doğrudan yatırım ile portföy yatırımı arasındaki en önemli fark ise doğrudan yatırımın yönetim ve denetim imkanı sağlamasıdır. Doğrudan yatırım aynı zamanda yatırım sermayesinin yanı sıra üretim teknolojisi transferi ve işletmecilik bilgi birikimi aktarımı sağlar. Portföy yatırımı yapılması halinde, yatırım yapılan kuruluş uluslar arası piyasadan kaynak sağlamış olacaktır. Portföy yatırımında yatırımcının sermayeden başka bir katkısı bulunmamaktadır.

Portföy yatırımları şu ana başlıklar altında sınıflandırılır.

1. Hisse senedi yatırımları

2. Borç senedi yatırımları,

3. Tahvil ve Senet yatırımları

4. Para piyasası araçları üzerinden yapılan yatırımlar,

5. Diğer finansal işlemler nedeni ile oluşturulan portföy yarımları,

Olarak sınıflandırılabilir.

3 - Diğer Yatırımlar : Yukarıda sayılan sermaye hareketleri dışında kalan bütün sermaye hareketleri bu bölüm içersinde yer almaktadır. Bu hareketler şu şekli ile sınıflandırılabilir.

1. Ticari Krediler : Mal ve hizmet ticaretinin finansmanı için satıcılar tarafından sağlanılan krediler.

2. Krediler : Borçlu ve alacaklı arasında bir kredi anlaşmasına göre sağlanan borçlanma türüdür. Bunlara örnek olarak İMF kredileri, Dünya Bankasından sağlanılan krediler gösterilebilir.

3. Efektif mevcutlar ve mevduat hesapları : Efektif mevcutları, dahili yerleşik kişi ve kuruluşların ellerinde tuttukları yabancı hükümetler tarafından tedavüle sunulan efektifler ve madeni paralar toplamını göstermektedir. Mevduat hesabi ise, yabancı para cinsinden tutulan mevduat hesaplarını kapsar.

4. Diğer varlıklar ve yükümlülükler : Yukarıda sayılanların dışında kalan tüm varlık ve yükümlülükler bu hesapta gösterilir.

<< Önceki Sayfa | Sonraki Sayfa >>

 

Hepinize sevgiler ve saygılar sunarım.

S.Erdin Açıkalın

erdin.acikalin@isbank.net.tr

---

Hazırlayan:Salih Erdin Açıkalın