ÖDEMELER DENGESİ HESABI

Ödemeler Dengesi ne anlam ifade etmektedir? Sorusuna geniş anlamı ile şu yanıt verilebilir. Bir ekonomide yerleşik kişi ve kurumların ( Gerçek ve Tüzel kişiler ile Devlet ve bankalar ) diğer bir ekonomide yerleşik benzer kuruluşlar ile olan benzer kuruluşlar ile belli bir dönem içersinde yapmış oldukları ekonomiye yönelik işlemlerin istatistiki bir raporudur.

Ekonomik İşlemler Denildiğinde

1- Mal ve hizmet akımı ile ilgili işlemler,

2- Ülkelerin finansal varlıkları ile ilgili işlemler,

3- Ülkeler veya ülke kurum veya kuruluşları tarafından diğer bir ülkede yerleşik kişi veya kuruluşlara karşılıksız olarak transfer ettikleri mali, finansal veya askeri kaynakların tümü anlaşılmalıdır.

Tanım içersinde yer alan EKONOMİ deyimi; Bir ülkeyi, bir şehri veya bir ekonomik bölgeyi, ekonomik çevre içersindeki daha dar bir çevreyi, federal veya konfederal devletleri, eyaletleri v.b. kapsadığı, EKONOMİDE YERLEŞİK ifadesi ile de, yukarıda sayılan alanlar içersine bir yıldan uzun süre ile devamlı ve düzenli olarak faaliyet gösteren, gerçek kişi, kurum ve müesseselerin tamamı kastedilmektedir.

ÖDEMELER DENGESİ KAYITLARININ TUTULMASI

Ödemeler dengesi işlemleri, muhasebeci tabiri ile muzaaf usule göre çift taraflı kayıt sistemine göre tutulmalı ve eşit değerler üzerinden takip edilmelidir. İhracatçı ihraç ettiği mal bedelini döviz olarak elde etmiş ise, ödemeler dengesi hesabına ihraç edilen mal için bir alacak kaydı, ihracatçının döviz hesabındaki artış nedeni ile de dengenin sağlanması için borç yazılmalıdır.

Muhasebe kayıtları ise şu şekilde görülecektir.

• Döviz Varlıkları( ihracatçının hesabı)
  

• Mallar Hesabı

Yukarıda verilen örneklemede, ihraç edilen bir malın döviz ile değişimi söz konusudur. Ticarette nakde dayalı işlemler her zaman gerçekleşmez. Dolayısı ile borç ve alacak işlemleri gerçekleşecektir. İMF üye ülkelere ödemeler dengesi oluşturulması için takip etmeleri gereken yolları göstermek için oluşturulan bilgi kitapçığında nakdi olmayan işlemleri de ödemeler dengesi kayıtlarına dahil etmiştir.

Nakdi olmayan işlemlerin ele alınış şekli

1. İthalatçı yurt dışından mal ithal etmekte, alımın finansmanı için ise yabancı kaynak kullanmaktadır. Bu durumda ithalatçı dövizi doğrudan almak yerine, ithalat bedeli yurt dışında yerleşik alacaklıya ( ihracatçıya ) doğrudan ödenmektedir. Böyle bir durumda ise işlemler aşağıdaki gibi kaydedilmelidir.

• Mallar
  

• Dış Yükümlülükler, Krediler

Ödemeler dengesi muhasebesi sistematiğine göre, girişlerin her birinin aynı değerde, farklı işarette ve aynı dönem içersinde kaydedilmelidir. Bu gerekliliği sağlamak için işlemler piyasa değeri üzerinden kaydedilecek ve kayda alınmaları ise mülkiyet değişimimin gerçekleşme tarihi olarak kayıtlara geçirilecektir.

Ödemeler dengesi hesabı takip edilirken kullanılacak para birimi o ülkenin kendi para birimi olabileceği gibi, uluslar arası piyasalarda geçerliliği olan para birimi de olabilir. Ancak burada para birimi seçilirken diğer para birimlerine göre istikrarlı olması hususuna dikkat edilmelidir.

Eksik yazılımlar veya mükerrer kayıtlar, yeknesaklıktan uzak fiyatlar, kayıt zamanındaki hata ve noksanlar yanılgılara yol açar. Ödemeler dengesi hesapları muzaaf usule göre tutulduğundan alacak ve borç girişleri arasındaki fark ödemeler dengesi hesaplarına NET HATA VE NOKSANLAR olarak gösterilecektir. Bu sistematikte bütün (+) değerler toplamı ile bütün(-) değerler toplamının “ 0” olması gerekir. Ancak uygulamada istatistiksel ve kayıtsal nedenlerden ötürü pozitif veya negatif değerler toplamında balans tutmayabilir. Bunun temel nedeni ise ödemeler dengesi hesabında takip edilmesi gereken bir takım verilerin eksikliği, zaman farklılığı, kayıtlarda hatalardan kaynaklanabilir. “0 “ değer ile arada oluşan fark ise ayrı bir kalem şeklinde ters işaret ile NET HATA VE NOKSANLAR kalemine yazılarak balans sağlanır.

Ödemeler dengesinde pozitif (+) kayıtlar;

1- Sermaye İşlemlerinde,

a- Yükümlülük artışını

b- Varlık azalışını

2- Cari işlemlerde, reel kaynak ( mal ve hizmet ) ihracını, ifade etmektedir.

Ödemeler dengesinde negatif (-) kayıtlar ise;

1- Sermaye işlemlerinde

a- Yükümlülük azalışını,

b- Varlık artışını

2- Cari işlemlerde, reel kaynak ( mal ve hizmet ) ithalini, ifade etmektedir.

Sonraki Sayfa >>

 

Hepinize sevgiler ve saygılar sunarım.

S.Erdin Açıkalın

erdin.acikalin@isbank.net.tr

---

Hazırlayan:Salih Erdin Açıkalın