Dünya ticaretinin globalleşmesi 1980’li yıllarda firmaların rekabet gücü ile ilgili problemlerini arttırmıştır. Firmaların artan finansal problemleri karşısında, finansal piyasalar yeni araç ve teknikler geliştirmeye başlamışlardır. İşte bu enstrümanlardan biri de “FACTORING” işlemleridir.

Ülkemizde de 1988 yıllarında bankalar bünyesinde başlayan factoring işlemleri 1990’lı yılların sonlarına doğru banka bünyelerinden ayrılarak ayrı tüzel kişiliklere dönüşmüştür.

Factoring, iç ve dış ticarette 6 aydan daha kısa vadeli işlemlerde kullanılan “ALACAK HAKKININ SATIN ALINMASI” işlemidir. Bir başka deyişle iç piyasa veya dış piyasaya vadeli mal veya hizmet satarak bir alacak elde eden kişi/kurumların “FACTOR” adı verilen finansal kuruluşa bu alacağını temlik etmek sureti ile satın aldığı işlemlerin tümü factoring işlemini oluşturmaktadır.

Yapılmakta olan factoring işlemi ile factor, aldığı temlik karşılığında müşterisine;

1. Garanti

2. Tahsilat

3. Finansman

hizmetlerinden en az ikisinin bir arada kullanıldığı bir hizmet paketini ilgili kuruluşa sağlamaktadır.

 

Bir Factoring İşlemi İle Factor;

1. Kredili satış yapan firmanın, bu satış ile ilgili her türlü muhasebe kaydını tutmak,

2. Bu satıştan doğan alacakların vadesinde tahsilini sağlamak ve takip etmek,

3. Alacakların tahsil edilmemesi halinde doğacak kayıpları telafi etmek,

4. Satıcının talep etmesi halinde, satış tutarının belli bir yüzdesini veya tamamını kredilendirmek,

5. Borçlu firmanın mali yapıları hakkında bilgi toplayarak istihbarat çalışması ve piyasa araştırmaları yapmak,

Sorumluluklarını üstlenmektedir.

İÇ PİYASAYA FACTORİNG İŞLEMİNİNDE ÜÇ TARAFI BULUNMAKTADIR

1. Firma-Müşteri (Supplier): Factoring işlemini talep eden,

2. Factor ( Factoring Kuruluşu): Müşterinin oluşan alacaklarını devir ve satın alarak karşılığını nakit olarak alıcısına ödeyen kuruluş,

3. Borçlu (debtor): Müşterinin alacaklısı olduğu kişi/kuruluştur.

Factoring işlemi, müşterinin vadeli alacaklarının verilen garanti/garantiler kapsamında tahsilini garanti altına aldığına göre, müşterinin tüm alacak ve haklarını factoring şirketine devir sözleşmesini ile işlem başlamış olacaktır.

Müşteri, malını borçluya gönderip, düzenlediği faturaya alacağının devir ve temlik edildiğini yaparak factor’a devreder. Factor oluşan alacak tutarından masraf, komisyon ve iskonto nispetini düşerek kalan miktarı müşterisine peşin olarak öder. Factoring şirketleri, satın aldıkları alacakların genel olarak % 80 ine kadar olan kısmını (factor, risk grupları dikkate alınarak finanse etmeyi kabul etmektedir. Kalan % 20 ise (anlaşmaya göre daha fazlası da olabilir), borçlu firma borcunu ödediğinde veya vadesi dolduğunda, factor tarafından komisyonlar düşüldükten sonra, müşteri firmaya ödenir.

 

FACTORİNG ŞİRKETLERİNİN VERDİĞİ HİZMETLER

1. Factor anında peşin ödeme yaparak, alacakları satın alır. Factor aynı zamanda bu alacakları tahsil ederken alacaklara ait tüm muhasebe ve defter kayıtlarını tutar.

2. Factor, alacaklının (müşterisinin) menfaatini korumak maksadı ile, mal veya hizmeti satın alan hakkında istihbarat yapar ve elde ettiği bilgileri de güncel tutar.

3. Factor, borçlunun mali sıkıntıya düşmesi veya ödeme yeterliliğini kaybetmesi halinde oluşan zararları üstlenir. Dolayısı ile satıcı/satıcıları, borçlu/borçlulara karşı korur.

 

FACTORİNG ŞİRKETLERİ NEDEN ALACAĞIN TAMAMINI PREFİNANSMANA TABİ TUTMAZ?

1-Mal teslimine yönelik düzenlenmiş bulunan evraklarda oluşabilecek hatalar, yanlışlıklar ve anlaşmazlıklar oluşması halinde zaman kazanmak,

2- Müşteri firmanın batması durumunda, şirket alacaklarının bir bölümümü güvence altında bulundurmak maksadı ile factoring işlemlerinde yüzdesel bir pay ayrılmaktadır.

 

FACTORİNG İŞLEMLERİNDE MALİYET TESBİTİ

Bu tür işlemlerde maliyeti belirleyen iki temel unsur vardır. Bunlar,

1. İş yükü

2. İşin riskidir.

Bunlar göz önüne alındığında satıcı, iş yükü karşılığı olarak, giderler, üstlenilen risk ve verilen hizmetler karşılığı olarak “FACTORİNG KOMİSYONU”,

Yapılan ödemeler karşılığında ise kazanılan iskonto veya hesaplanan “FAİZ GELİRİ” elde edecektir.

 

BİR FACTORİNG SÖZLEŞMESİNDE BULUNMASI GEREKEN HUSUSLAR

1. Yapılan Factoring anlaşmasının türü,

2. Anlaşma bir avans miktarı içeriyor ise, buna ait saptanılan limit,

3. Yapılacak ödemelere ilişkin olarak tespit edilen şartlar,

4. Factoring işlemine yönelik olarak uygulanılacak olan factoring komisyonu ve faiz oranı (nispeti),

5. Factor’ün risk üstlenmediği durumlarda, uyuşmazlık konusu, malın cinsi, kalitesinden veya satış sözleşmesine uyulmamasından kaynaklanıyor ise risk satıcıda kalacaktır. Factor'ün buradaki riski, borçlunun ödememesinden doğan ticari ve finansal risktir. Doğal olarak böyle bir durumda uyuşmazlıkların ne şekilde çözüleceği FACTORİNG anlaşmasında açıkça saptanmalıdır.

 

FACTORİNG İŞLEMLERİ NE GİBİ FONKSİYONLARI İÇERİR?

Bir factoring anlaşmasında müşteri sağlanan üç temel hizmetten en az ikisini satın almaktadır. Sağlanan hizmetler ise,

1. Finanssal hizmetler ( Finansman Fonksiyonu)

2. Alacakların tahsil ve yönetimine dair verilen hizmetler. ( Hizmet Fonksiyonu)

3. Alacakların tahsilinin garanti edilmesine yönelik işlemler. ( Teminat Fonksiyonu)

oluşmaktadır. Müşterinin yaptığı factoring anlaşmasının, teminat fonksiyonunu içermemesi halinde yapılan anlaşmalara “GERÇEK OLMAYAN FACTORİNG ANLAŞMALARI” denilir.

Şayet yapılan anlaşma finansman fonksiyonunu içermiyor ise bu tür factoring antlaşmalarına da “ÖN ÖDEMESİZ FACTORİNG ANLAŞMALARI” denilir.

 

FİNANSAL FONKSİYON

Factoring şirketleri, belirledikleri kredi finansman limiti ve ön ödeme oranları çerçevesinde satıcı firmayı kısa vadeli olarak finanse etmektedir. Satıcı firma bu şekli ile, yabancı kaynak kullanarak borçlanmak yerine, kendi alacaklarından fonlanma imkanına kavuşmuş olacaktır. Şayet alacaklarını factoring şirketine satıyor ise, alacaklarını vadeden önce tahsil edebilme imkanına kavuşmakta, ayrıca kaynak sorununu çözdüğü gibi kendisini enflasyona karşı da koruyabilme (bir ölçüde) imkanına kavuşmuş olacaktır. Bunun için müşteri cari faiz nispetinde bir ödeme yapmak zorundadır. Bu oran yapılan anlaşmada belirlenmek durumundadır.

 

ALACAKLARIN TAHSİL VE YÖNETİMİ (HİZMET FONKSİYONU)

Alacakların devri ile birlikte hesapların tüm takip işlemleri factoring şirketine bırakılmaktadır. Bu süreç içersinde çıkabilecek herhangi bir problemin hali için factoring şirketi her türlü yasal tedbiri almak ve uygulamayı gerçekleştirmek konusunda doğal olarak tam yetkilidir.

Bu nedenle, müşteri firmanın borçlularına yapmış olduğu kredili satışlar ile ilgili muhasebe şirketin kayıtlarına aktarılmakta bunun bir neticesi olarak müşterinin tüm borç alacak durumu ile vergi ve diğer ödemeleri de takibe alınmaktadır. Müşteri dönemsel hesap özeti ile bilgilendirilmektedir. Bütün bu faaliyetler ile birlikte factoring şirketleri, müşterinin isteğine bağlı olarak üretim, pazarlama, pazar araştırması ve bunlara bağlı olarak oluşacak finansman ihtiyaçları için de danışmanlık hizmeti verebilmektedir.

 

ALACAKLARIN GARANTİ EDİLMESİ (TEMİNAT FONKSİYONU)

Factoring şirketinin müşterisinin alacağının tahsil edilememe riskini üstlenmesi fonksiyonudur. Bu tür teminat verilmesi durumunda factoring şirketi, müşterisine her türlü rücu etme hakkından vazgeçmektedir.

Factoring şirketleri bu tür teminatları, borçlunun ödeme gücünü araştırdığı, onayladığı alacakların ödenmeme riskine karşılık vermektedir. Bu tür riskin üstlenilmesi durumunda satıcı, vadeli satışlarından doğan alacaklarını, borçlu ödeme güçlüğüne düşse dahi, tahsili güvencesine sahip olacaktır. Bu teminat ancak, satılan malın kusurlu çıkması, ayıplı mal niteliğinde olması halinde geçersiz olacaktır.

Bu tür teminatlar, her bir alıcı veya her bir satış için farklı farklı limitlerde verilebilir. Çünkü alıcının sağladığı güven veya taşıdığı risk oranları farklı olacaktır.

Verilen teminat gayri kabili-rücu (geri dönüşü olmayan – rücusuz) olabileceği gibi, satıcı şirketle aksi de kararlaştırılabilir. Bu durumda, ödenmeyen alacağın satıcıya tekrar temliki gerektiği de tabiidir. Bu tür teminatlara da rüculu teminat (geri dönüşümlü teminat) denilmektedir.

 

BİR FACTORİNG İŞLEMİNİN AKIŞIMI

1. Satıcı firma mali tablolarını, kuruluş ve son ticaret sicil gazetesini, çalıştığı bankaları, yıllık ticaret hacmini, çalışma prensiplerini, hangi alıcılara ne limitte ve hangi vadede tahsis yapılmasını istediğini, alıcı ile temasa izin verilip verilmediğini factoring şirketine bildirir.

2. Factoring şirketi, garanti vermek için müşteri firmaya alıcı hakkında, müşterinin ön ödeme istemesi durumunda ise müşteri hakkında gerekli incelemeleri yapar.

3. Yapılan incelemeler ışığında Factoring şirketi alıcı için belirlediği garanti limitini, ön ödeme talep edilmiş ise satıcı için belirlenen ön ödeme limitini, imzalanacak factoring sözleşmesinin şartlarını, komisyon ve factoring ücretini, satıcı firmaya bildirir. Uygulanacak faiz cari faiz nispeti olduğu için faiz nispet olarak belirtilmez. Cari faiz oranı olarak belirtilir.

4. Müşterinin şirketçe hazırlanan teklifi kabul etmesi durumunda factoring şirketi “FACTORİNG SÖZLEŞMESİ”Nİ hazırlar ve taraflarca imzalanır.

5. Müşteri, ödemelerin factoring şirketine yapılacağını belirten, temlik notlu fatura veya diğer ticari vesikaların bir suretini factoring işlemine başlandığını belirten bir mektup ile alıcıya gönderir.

6. Müşteri, üzerine temlik kaydı koyduğu faturanın bir suretini, factor’un temlik formunu ve yükleme belgesini factoring şirketine yollar ve böylece işlem başlar.

7. Müşterinin nakit ihtiyacına göre, temlik edilen fatura bedelinin azami % 80’ini veya anlaşmada ön görülen kısmını factoring şirketi ön ödeme olarak (anlaşma ön ödemeli ise) yapar. Ön ödemenin yapıldığı durumlarda alacak tahsil edildiğinde bakiyeden tahsil edilecek masraflar düşüldükten sonra kalan kısım müşterinin hesabına alacak kaydedilir.

Factoring şirketleri müşterisinin/müşterilerinin isteklerine uygun olarak factoringin türünü ve şartlarını belirler. Dolayısı ile müşterinin isteklerine uygun olarak hazırlanmış muhtelif tip factoring türü oluşabilir. Bunlara örnek olarak şunlar sayılabilir. Ön Ödemeli- Ön Ödemesiz, Rücu Hakkı Olan (Geri Dönüşümlü)- Rücu Hakkı Olmayan (Geri Dönüşümsüz), Açık veya Örtülü Factoring gibi türleri söz konusu olabilir.

Ancak genel olarak Factoring işlemleri;

a- Yurt içi factoring işlemleri,

b- Yurt dışı factoring işlemleri ,

olarak sınıflandırılır.

a- Yurt içi factoring işlemleri: Yukarıdaki türlerinin yanı sıra mukavele içerikleri dikkate alınarak

aa- Alıcıya bildirilen ve Garanti – Finans - Tahsilat hizmetlerini kapsayan factoring işlemleri (AÇIK FACTORİNG)

bb- Alıcıya bildirilmeyen Garanti + Finans hizmetlerini kapsayan factoring işlemleri

(ÖRTÜLÜ FACTORİNG )

cc- Rücu imkanı veren Finansman + Tahsilat işlemlerini kapsayan factoring işlemleri

dd- Rücu imkanı vermeyen Garanti + Tahsilat işlemlerini kapsayan factoring

işlemleri,

olarak da sınıflayabilmek mümkündür.

a- Yurt dışı factoring işlemleri: II. Dünya Savaşı’nı takiben, deniz aşırı ülkelerin dış alımları USA ve Avrupa’daki büyük bankalar ve factoring uygulamaları neticesinde büyük bir gelişme göstermiştir. 1960’dan itibaren ise tüm dünyada factoring işlemleri gelişme göstermiştir.

Uluslar arası factoring işlemlerinde, yurt içi factoring işlemlerinden farlı olarak 4 taraf bulunur. Bunlar,

1. İhracatçı Firma (Alacaklı)

2. İhracatçı Factoring Şirketi (Alacaklıyı finanse eden banka veya factoring şirketi)

3. İthalatçı firma (Borçlu)

4. İthalatçı Factoring Şirketi (Borçlunun ithalatını finanse eden banka veya factoring şirketi)

Burada factoring şirketleri banka gibi hizmet vermektedir.

Yurt dışı factoring işlemleri ithalatçı firmanın mal talebi ile başlar. Dış satımcı ile dış alım yapacak olan firma arasında sipariş sözleşmesi imzalanır. Her iki taraf da factoring şirketlerine müracaat eder. Doğal olarak dış satımcı firmanın factoring şirketi, dış alıcı firmanın factoring şirketine müracaat ederek alıcının kredibilitesi hakkında istihbarat çalışması yapar. Neticeyi müşterisine bildirir. Dış satımcı sattığı malın faturalarının aslını ve sevk evraklarını dış alıcıya, temlikli kopyalarını ise factoring şirketine verir. Satıcı firmanın talebine göre ön ödeme yapılabilir. Faturanın kopyası alıcı ülkedeki factoring şirketine gönderilir ve yapılan ödeme tutarı tahsil edilir. Alıcı ülkedeki factoring şirketi borcun vadesi geldiğinde ithalatçıdan borcu talep eder. Alıcı borcunu factoring şirketine öder. Kalan kısmı ise satıcı ülkedeki factoring şirketine gönderir. İhracatçı factoring şirketi de kendi alacaklarını tahsil ederek bakiyesini ihracatçıya öder.

Burada iki factoring şirketinin verdiği garanti, zamanında tahsil veya borcun zamanında ödenmesi garantisi söz konusudur. Bu nedenle bu sisteme ikili factoring sistemi denilmektedir.

 

Factoring İşleminin Müşterilerine Sağladığı Avantajlar:

1 - Alınan Hizmetler Finansmanı Kapsıyor İse;

1. Nakit akışında sağlanan düzenlilik nedeni ile firma alımlarında peşin ödemeye giderek peşin iskontosundan yararlanabilir. Bu, aynı zamanda vade farkı ödemelerinin de önüne geçeceğinden rakiplerine göre daha az maliyetli üretim veya ürün temin etme imkanı verecek ve rekabet gücünü artıracaktır.

2. Kredilerinde ödemeleri zamanında yapabilme olanağına kavuştuğu/kavuşabileceği için bu kuruluşlar nezlinde itibarı artar.

3. Mevsimsel satışların yarattığı finansman ve işletme sermayesi ihtiyacını daha kolay sağlayabilir.

4. Bilançosu daha likit hale geldiğinden, kredi değerliliği artar. Aynı zamanda daha likit olduğu için krediye daha az ihtiyaç duyacaktır.

5. İhracat işlemlerinde ön ödeme döviz cinsinden olacağından kambiyo işlemleri daha kısa sürede tamamlanır. Dolayısı ile KDV iadesi için daha kısa vadede başvuru sağlanır. Akreditif kullanılmadığı için sağlanılan dövizin bankaya bozdurulma zorunluluğu da yoktur. Aynı zamanda akreditif işlemlerinde çok ufak hatalarda dahi ithalatçı malı aldığı halde mal bedeli ödenmeyebilmektedir. Factoring işlemlerinde böyle bir konum söz konusu değildir.

6. Akreditif açılma işlemi olmadığı için akreditif işlemleri ile ilgili tüm masraflar ve bunlara ait vergi giderleri söz konusu olmamaktadır.

2 - Alınan Hizmetler Garanti Fonksiyonunu Kapsıyor İse;

1. Müşteri firma yeni piyasalara daha rahat girebilmekte ve rekabet avantajı elde etmektedir.

2. Müşteri firma, belli limitler dahilinde tahsilat garantisi nedeni ile alacaklarının tamamını garanti altına alabilmektedir. Garanti süresi dolmadan, limit iptalinden önce yapılan ihracatlardan doğan alacakları factoring şirketinin garantisi içersindedir.

3. Tahsilat garantisi nedeni ile müşteri, yeni piyasalara daha rahat girebilmektedir.

4. Factoring şirketinin müşterilerine sağladığı ön ödeme imkanının sağladığı avantaj ile banka garantili satışta ısrar eden firmalara nazaran daha avantajlı konumda olmaları.

 

Erdin Açıkalın

Mali Analist/Ekonomist

---

Hazırlayan:Salih Erdin Açıkalın