SEANSLARA İLİŞKİN ANOMALİLER

Dünyada çift seans uygulaması pek yaygın değildir. Dolayısıyla finansal literatürde haftanın seanslarına ilişkin olarak doğrudan bir anomali çalışmasına pek rastlamak mümkün değildir. İMKB’de ise 3 Nisan 1995’ten bu yana çift seans uygulanmaktadır. O tarihten 1 Şubat 2002’ye kadar yapılmış olan 3373 seans incelendiğinde aşağıdaki sonuçlar elde edilir.

Tablodaki yeşil ve lacivert renkli olan ortalama getiriler, t değerine göre sırasıyla %90 ve %99 güven düzeyinde 0’dan farklı olan getirileri ifade etmektedir. Yukarıdaki bulgulardan en ilgi çekici olanı, perşembe günü birinci seansların %99 güven düzeyinde 0’dan farklı olarak, ortalamada %0,53 getiri sağlaması ve %63’lük pozitif getirme oranına sahip olmasıdır. İlk seanstaki bu yüksek getiri ortalamasına rağmen perşembe günlerinin gün bazında en çok getiren gün olmamasının sebebi ise bu günün ikinci seans getiri ortalamasının 0’a çok yakın olmasıdır. Perşembe günkü tek seansta elde edilen bu yüksek getiri, tüm dönemlerdeki günlük bazda en çok getiri sağlayan gün olan cuma gününün bir günlük ortalama getirisinden bile fazladır. En yüksek getirili seansın perşembe günü birinci seans olmasında, iki günlük takas süresinin önemli bir etkisi olduğu düşünülmektedir. Zira perşembe günü alım yapanların üç günlük fonlama nedeniyle elde edecekleri faiz geliri ile satım yapanların uğrayacakları üç günlük faiz kaybı böylesi bir trendin oluşmasına yol açabilir.

En düşük getirili seans ise pazartesi günü ikinci seanstır. Bu seansın ortalama getirisi %-0,2’dir ve t değerine göre %90 güven düzeyinde 0’dan farklı; %95 güven düzeyinde ise 0’dan küçüktür. Bu seansın en düşük getiri sağlamasının nedeninin ise, hafta sonu anomalisinin bir yansıması olduğuna inanılmaktadır. Başka bir deyişle, hafta sonlarında biriken satım emirlerinin, genelde pazartesi ikinci seansta gerçekleştirilmesinin söz konusu düşüşe yol açtığı sanılmaktadır.

Diğer bir ilgi çekici bulgu ise genel olarak birinci seansların ikinci seanslardan daha yüksek getirili olmasıdır. Bu bulgu, yukarıdaki tablonun son kısımında mevcuttur. Tüm birinci seanslar ortalamada %0,19 getiri sağlarken bu getiri t değerine göre %99 güven düzeyinde 0’dan fazladır. İkinci seanslarda ise bu oran sadece %0,07’dir ve istatistiki olarak %90 güven düzeyinde bile 0’dan farklı değildir. Birinci seansların ortalama getirisi ikinci seansların ortalama getirisinin yaklaşık 2,7 katıdır.

Bir haftadaki 10 seans arasındaki getiri farklarının istatistiki olarak anlamlı olup olmadığını tek faktörlü varyans analizi (ANOVA) yaparak araştırdığımızda F değerini 2,73 olarak buluruz. Bu değere göre de seansların getirileri %99 güven düzeyinde istatistiki olarak birbirlerinden farklıdır.

Birinci seansların ortalamada ikinci seanslardan daha yüksek getirili olmalarına ilişkin bir olası neden, birinci seansların stratejik programlamaya ve bilgi işlemeye zaman açısından daha müsait olmasıdır. Yatırımcıların mevcut yatırım kararlarını revize etmek, yeni yatırım kararları almak ve ertesi gün hangi stratejik taktikleri uygulayacaklarını kararlaştırmak için, ikinci seans kapanışından bir sonraki seansın açılışına kadar tam 17 saatlik zamanları vardır. Oysa bu zaman dilimi birinci seans sonrası sadece 2 saattir. Yani birinci seansa ilişkin emir oluşturma ortamı ikinci seansa göre daha müsaittir. Birinci seanslarda daha fazla bilginin piyasaya çıkması, stratejik ve taktik alım emirlerinin baskın olması, ilk seanslarda belli bir yükselişe neden oluyor olabilir.

Diğer bir olası senaryo ise şöyledir: Finansal piyasaların dinamik bir yapıya sahip olması, ikinci seansın kapanışından birinci seansın açılışına kadar geçecek 17 saatlik zaman diliminin belirsizlik bakımından önemini son derece artırmaktadır. Dolayısıyla ikinci seansın kapanışından itibaren birinci seansın açılışına kadar geçecek sürede, hisse fiyatlarını olumsuz etkileyebilecek mikro ve makro sayısız olay meydana gelebilir. Yatırımcılar, böylesi bir belirsizliği ve riski üstlenmek istemeyeceklerinden, yani geceyi yataklarında rahat geçirmek isteyeceklerinden, ellerindeki hisseleri ikinci seansta satacaklardır.

Endekste genelde birinci seansların ikinci seanslardan daha yüksek getirili olmasının sebeplerinden biri de gün içi işlem yapan yatırımcılar olabilir. İMKB’de gün içi işlem yapan ve bir sonraki güne pozisyon taşımak istemeyen birçok yatırımcı vardır. Gün içi işlem yapanlar genelde akşam seans kapanışından sonra endeksi kötü yönde etkileyebilecek gelişmelerin olmasından ve eğer kredili işlem yapmışlarsa da kredi faizinden etkilenmemek için pozisyonlarını ertesi güne taşımaktan kaçınır ve gün içinde aldıkları hisseleri aynı günde geri satarlar. Bu tip gün içi işlem yapan yatırımcılar genelde birinci seansta alım, ikinci seansta da satım yapacaklarından endeksin birinci seanslardaki yüksek getirisine bir diğer neden olabililirler.

Standart sapmalara bakılırsa, en yüksek standart sapmanın, yani volatilitenin, %2,86 ile pazartesi birinci seansta; en düşük standart sapmanın ise %1.94 ile cuma ikinci seansta olduğu görülür. Bu bulgular, haftanın günlerindeki standart sapmalar tarafından destekleniyor ve volatilitenin ortalamada haftanın başında en yüksek olduğu, sonunda ise en düşük düzeye indiği sonucu ortaya çıkıyor.

Seanslarla ilgili bir diğer inceleme konusu da birinci seansın artış veya azalış göstermesi halinde aynı gün ikinci seansın nasıl bir eğilim gösterdiğinin araştırılması ile yine aynı şekilde ikinci seansın artış veya azalış göstermesi halinde izleyen günün birinci seansının nasıl bir eğilim gösterdiğini belirlemek için işaret incelemesi yapılmasıdır. İlgili araştırma sonuçları aşağıdadır:

Öncelikle üstteki ilk iki tabloyu incelersek şu sonuçlara varabiliriz: Ortalamada yaklaşık %55 ihtimal ikinci seans birinci seansla işaret olarak aynı yönde olmaktadır. Yani ilk seans artıda kapanmışsa, ikinci seans da %54 ihtimal artıda kapanmıştır. Eğer birinci seans ekside kapanmışsa da %55 ihtimal ikinci seans da ekside kapanmıştır.

Son iki tabloda ise ikinci seans kapanışlarının ertesi işlem gününün birinci seansına olan etkisi araştırılmıştır. Bu kısımda ilginç bir bulgu göze çarpmaktadır: Araştırılan bu iki seans bir önceki araştırmadaki gibi tamamen birlikte hareket etmemişlerdir. Eğer ikinci seans negatif getirili olmuşsa, bir sonraki işlem gününün ilk seansı da sadece %51 ihtimal negatif getirili olmuştur; yani neredeyse önemli hiçbir ilişki söz konusu değildir. Ama ikinci seans pozitif getirili olmuşsa bir sonraki günün ilk seansı da %60 gibi büyük sayılabilecek bir ihtimalle pozitif getirili olmuştur.