GİRİŞ

Hisse senedi getirilerinin piyasadaki mevcut tüm bilgiyi tamamen yansıttığı piyasalar “etkin” olarak nitelendirilmektedir (Fama, 1970). Bu tip piyasalarda, bilgiye herkesin zahmetsiz ulaşabildiği varsayımı altında, piyasadaki mevcut bilgi kullanılarak normal üstü kazanç elde etmek mümkün değildir. Zayıf formda etkin piyasalarda ise geçmiş fiyat hareketlerinin tamamı mevcut fiyatlara yansımıştır ve piyasalarda geçmiş fiyat hareketleri kullanılarak normal üstü kazanç elde edilemez.

Uzun yılardır, gerek yerli ve gerekse yabancı piyasalarda etkin piyasalar kuramı teorik ve ampirik açıdan test edilmektedir. Menkul kıymetler borsalarının etkinliğini ölçmede, hisse senedi fiyat ve getirilerinin davranışı temel gösterge olmuştur. Geçmişte bu konu ile ilgili yapılan araştırmalar göstermektedir ki, getiriler günün belli bir saatinde, haftanın belli bir gününde, yılın belli bir ayında veya herhangi başka bir zaman diliminde sistematik olarak mevsimsel trendler göstermektedir. Dolayısıyla piyasaların zayıf formda bile etkin olmadığı ortaya konulmuştur. Kıyılar (1997) İMKB üzerinde yaptığı etkin pazar kuramı çalışmasında piyasanın zayıf formda etkin olmadığı sonucuna varmıştır. Bu sonuç çok önemlidir; çünkü pazarın zayıf şekilde dahi etkin olmaması, geçmişe ait fiyat bilgilerine dayalı alım satım kurallarını değerli hale getirir.

Yurtdışında ve yurtiçinde hisse senedi piyasaları için yapılan çalışmaların önemli bir kısmı, piyasalardaki anomalileri inceleyerek piyasaların etkinliği hakkında bir karara varmaya çalışmışlardır. Etkin piyasa hipotezine ters düşen her ampirik bulgu bir anomali olarak adlandırılmaktadır. Önemli sayılabilecek anomaliler arasında, gün içi anomaliler, günlere ilişkin anomaliler, aylara ilişkin anomaliler, tatillere ilişkin anomaliler, küçük şirket - büyük şirket anomalisi ve kazanan - kaybeden portföy anomalisi gösterilebilir. İMKB için yapılan çalışmalarda Muradoğlu ve Oktay (1993) ile Metin ve Yazıcı (1997) borsada hafta sonu etkisini gözlemlemişlerdir. Çetiner (1993) İMKB’de kazanan - kaybeden portföy etkisi olduğunu, yani yakın geçmişte yatırımcıya kaybettirmiş portföylerin aynı dönemde kazandırmış portföylere kıyasla yakın gelecekte çok daha fazla kazandırdığını göstermiştir. Özmen (1997) ise kapsamlı çalışmasında İMKB’deki takvimsel anomalileri detaylı bir şekilde incelemiştir. Bütün bu çalışmaların işaret ettiği temel sonuç İMKB’nin zayıf formda dahi etkin olmadığı gerçeğidir.

Bu çalışmanın amacı da İMKB’deki takvimsel anomalileri araştırarak piyasanın zayıf formda etkin olmadığını, bulunan anomalilerin istatistiki açıdan önemli olduğunu göstererek bir kez daha kanıtlamak ve hisse senedi piyasasındaki mevsimsellik etkilerini araştırmaktır. Araştırmanın yan amaçları arasında İMKB’deki mevsimsel etkilerin olası nedenleri hakkında fikir yürütmek ve bulunan anomalileri yabancı piyasalarla karşılaştırmak da bulunmaktadır. Araştırmanın son kısmında ise elde edilen bulgular çerçevesinde çeşitli yatırım stratejileri ve bu stratejilerin tarihsel başarıları sunulacaktır.

Bu çalışmanın veri tabanı, borsanın günlük bazda işlem gördüğü ilk tarih olan 26 Ekim 1987 günü ile 1 Şubat 2002 tarihleri arasından oluşmaktadır. Bu tarihler arası İMKB-100 endeksi seanslık ve günlük kapanış değerleri kullanılmıştır. Günlük yüzde değişimler aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanmıştır:

R_t : t-1 gününden t gününe İMKB-100 endeks yüzde değer değişimi

c_t : t günündeki İMKB-100 endeks kapanış değeri

t  : gün indisi