Borsada bir işlem günü sona erdiğinde bazı hisse senetlerinin fiyatları bir önceki güne göre geriler, bazıları yükselir ve bazıları da aynı fiyatta kalırlar. O gün alınıp satılan hisse senetlerinden çoğunluğunun bir önceki güne göre fiyatlarını az veya çok yükseltmeleri alım taleplerinin arttığını ifade eder. Çoğunluk hisse senedi fiyatlarının gerilediği günlerde yatırımcılar satış arzusundadırlar. Hergün düşen hisse senetleri sayılırsa borsada işlem gören hisse senetlerinin kaç tanesinin bir önceki güne göre gerilediği bulunur. Bir önceki güne göre fiyatı artan hisse senetlerinin de tespiti aynı yolla yapılır.

Örneğin işlem gören 130 hisse senedinin 70’inin düne göre yükseldiğini, 40’ının düne göre gerilediğini ve 20 hisse senedinin de dünkü fiyatlarını koruduğunu varsayalım. 70’den 40 çıkarılır. O gün borsa da 30 hisse senedi düne göre yükselmiştir. O gün borsanın genelde alım ağırlıklı geçtiği söylenebilir.

Teknik analiz yöntemleri kullanılmaya başlandığından bugüne, dünyanın her yerinde piyasa hakkında yorum yapmayı sağlayacak resmi endeks rakamı dışında endeksler veya indikatörler oluşturma çabaları süregelmiştir. Teknik piyasa (market) indikatörleri olarak isimlendirilen bu göstergelerin en yaygın olanları, Advance-Decline (Yükselenler-Düşenler) göstergeleridir. Bu göstergeler piyasa derinliği hakkında fikir verirken, piyasa hakkında yapılan analizleri güçlendirir ve genişlik kazandırır. Bu indikatörlerin kullanılan diğer indikatörlerden temel farkı, bir ya da bir kaç hisse senedi hakkında değil de tüm piyasa geneli hakkında analiz ve öngörü yapma imkanı tanımalarıdır.

Bu göstergeler oluşturulurken pek çok farklı hesaplama yöntemi kullanılmaktadır. Buna karşın isimlendirmeleri birbirine çok yakın olmaktadır. Ancak kullanılan tüm yöntemlerden çıkan ortak sonuç, piyasada yükselen hisse senetlerinin sayısı artış gösterdiğinde piyasanın güçlendiği, tersi bir durumda ise piyasanın güç kaybettiğidir. Kullanılan yöntemlerdeki ortak bir diğer nokta ise, yükselenlerdeki yüzdesel artışın ya da düşenlerdeki yüzdesel düşüşün analiz yapılırken dikkate alınmamasıdır. Önemli olan kaç hisse senedinin artış, kaçının da düşüş gösterdiğidir. Bu özelliğin bir eksiklik olduğu konusunda da tartışmalar mevcuttur. Bununla beraber bu göstergeler, resmi endekslerde olduğu gibi bir ağırlıklandırma yöntemi kullanmadıklarından dolayı bu konudaki tartışmalardan uzak kalmaktadırlar.

Genelde hesaplama yolu, yükselen ve düşen hisse senedi sayılarındaki toplam, fark veya oranlar kullanılarak elde edilen rakamlarla grafikler oluşturmak ve bu grafiklerlerle piyasa endeks grafiklerini karşılaştırarak gelecek hakkında sinyaller almaya çalışmak olarak açıklanabilir. Dikkat edilecek olursa genel yaklaşım olarak, göstergelerin hesaplanmasında fiyatı değişmeyen hisse senetleri gözardı edilmektedir. Bunun temel nedeni, fiyatı değişmeyen hisse senetlerinin piyasa geneli üzerinde etkisi olmadığı varsayımıdır. Yükselen trendlerde Yükselenler-Düşenler göstergelerinin trendi desteklememesi trend dönüşü için % 50 oranında doğru sonuçlar verirken; düşüş trendlerinin bitişi sözkonusu olduğunda, Yükselenler-Düşenler göstergelerinin endekse benzer olarak düşüş yaşamaması trend dönüşü için % 100’e yakın doğrulukta sinyaller vermektedir. Burada önemli olan nokta, bu göstergeler piyasa endeksiyle karşılaştırılırken göstergenin aldığı rakamsal değerden çok izlediği trendin dikkate alınmasıdır. Bunun yanı sıra göstergelerin hesaplanmasında günlük rakamlardan faydalanılırken; kullanımları sırasında yorum yapmayı kolaylaştırmak ve günlük ani değişimlerin etkisinden sıyrılmak için 7-10 günlük ortalamalarının dikkate alınması daha iyi neticeler verebilmektedir.

Yükselenler-Düşenler Göstergeleri ve Formülleri

Günümüzde Yükselenler-Düşenler endeks, indikatör, osilatör, rasyo hesaplama ve isimlendirmeleri çok farklı şekillerde yapılmaktadır.

Bunlardan en yaygın olanları aşağıda açıklanmıştır.